Davranış Problemi mi, Gelişimsel Süreç mi?

Çocuklar büyüme sürecinde duygularını, ihtiyaçlarını ve sınırlarını yetişkinler gibi ifade edemezler. Bu nedenle bazı davranışlar aileler tarafından “problem” olarak değerlendirilebilir. Ancak her zorlayıcı davranış bir davranış problemi değildir; çoğu zaman çocuk gelişiminin doğal bir parçasıdır.

Ailelerin en sık sorduğu soru şudur:
“Bu davranış geçici bir dönem mi, yoksa profesyonel destek gerektirir mi?”

Gelişimsel Süreç Nedir?

Gelişimsel süreç, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine bağlı olarak ortaya çıkan ve zamanla azalması beklenen davranışları kapsar.

Örneğin:

• 2–3 yaşta inatlaşma ve “hayır” deme
• 3–4 yaşta öfke nöbetleri
• 4–6 yaşta korkuların artması
• Okul öncesi dönemde ebeveynden ayrılmakta zorlanma

Bu davranışlar genellikle çocuğun:

• sınırları öğrenmeye
• duygularını düzenlemeye
• bağımsızlaşmaya

çalıştığının bir göstergesidir.

Yani çocuk “zor” değil, öğrenme sürecindedir.

Davranış Problemi Ne Zaman Düşünülmelidir?

Bir davranışın problem olarak değerlendirilmesi için bazı önemli ölçütler vardır.

Aşağıdaki durumlar gözlemleniyorsa dikkatle ele alınmalıdır:

• Davranış çocuğun günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa
• Ev, okul ve sosyal ortamların çoğunda görülüyorsa
• Uzun süredir aynı yoğunlukta devam ediyorsa
• Çocuğun kendisine ya da çevresine zarar verme riski varsa
• Yaşına uygun olmayan sıklık ve şiddetteyse

Burada önemli olan tek bir davranış değil; davranışın süresi, şiddeti ve bağlamıdır.

“Yaramazlık” mı, Duygusal İfade mi?

Çocukların davranışları çoğu zaman bir mesaj taşır.

• Bir çocuk vuruyorsa öfkeli olabilir
• Ağlıyorsa anlaşılmak istiyor olabilir
• İnat ediyorsa kontrol duygusuna ihtiyaç duyuyor olabilir

Davranışa yalnızca “yanlış” olarak bakmak yerine şu soruyu sormak çok önemlidir:

“Bu davranış bana ne anlatıyor?”

Aileler Ne Yapabilir?

Ebeveynlerin çocuk davranışlarını yönetirken uygulayabileceği bazı temel adımlar şunlardır:

• Çocuğun yaşına uygun beklentiler belirleyin
• Davranıştan çok duyguyu fark edin ve adlandırın
• Tutarlı ve sakin sınırlar koyun
• Kıyaslamaktan kaçının
• Çocuğun güçlü yönlerini görünür kılın

Unutulmamalıdır ki çocuklar en çok anlaşıldıklarını hissettiklerinde sakinleşir ve öğrenirler.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir uzmana başvurmak çocuğun gelişimi açısından faydalıdır:

• Davranışlar giderek artıyorsa
• Aile içi düzen ciddi şekilde zorlanıyorsa
• Çocuk yoğun kaygı, öfke ya da içe kapanma gösteriyorsa
• Ebeveynler kendilerini çaresiz ve tükenmiş hissediyorsa

Uzman desteği almak, mutlaka bir sorun olduğu anlamına gelmez; çocuğun gelişimini desteklemek için atılan sağlıklı bir adımdır.

Sonuç

Her zorlayıcı davranış bir davranış problemi değildir. Çocukların gelişim yolculuğunda inişler ve çıkışlar olması son derece doğaldır.

Önemli olan, bu davranışları doğru okumak ve çocuğun ihtiyacına uygun şekilde eşlik edebilmektir.

Çocuklar “düzeltilmeye” değil, anlaşılmaya ve desteklenmeye ihtiyaç duyarlar.

Klinik Psikolog Simgenur ÇETİN